Στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζεται μια συζήτηση του εκπαιδευτικού – ιστορικού Γαβρίλη Λαμπάτου με ένα μαθητή του, για την κρίση αλλά και τους προβληματισμούς της νέας γενιάς που βιώνει ένα ζοφερό περιβάλλον ανισοτήτων.

_________________

  • Ερώτηση: Όλο και πιο συχνά ακούμε, ότι εμείς είμαστε η γενιά που είναι καταδικασμένη να ζήσει χειρότερα από τους γονείς της. Πως φτάσαμε σε αυτό το σημείο ;                                                                                        
  • Απάντηση: Αυτό που αναφέρεις με απασχολεί έντονα το τελευταίο διάστημα. Νιώθω ότι η δική μου γενιά είναι η τελευταία που μπορεί να ισχυριστεί ότι έζησε για κάποιο διάστημα καλύτερα από τους γονείς της. Την ίδια αίσθηση έχουν και άλλοι άνθρωποι της ηλικίας μου, από άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Το βιβλίο του Ιταλού συγγραφέα Εντοάρτνο Νέζι μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Πρόκειται για ένα συνδυασμό αυτοβιογραφικής καταγραφής και δοκιμίου. Περιγράφει τη χρεοκοπία της οικογενειακής του επιχείρησης, ενός υφαντουργείου που δεν μπόρεσε να αντέξει στο παγκόσμιο ανταγωνισμό. Αντιγράφω ορισμένες σκέψεις του: «Δεν υπάρχει κανείς να μας ζητήσει συγνώμη διότι καταδικαστήκαμε να είμαστε η πρώτη γενιά εδώ και αιώνες η οποία θα ζήσει χειρότερα από τους γονείς της ; Που μας έκαναν να γεννηθούμε και να χτίσουμε τα ιερά μας όνειρα περί ευζωίας κι ύστερα μας άφησαν χωρίς χρήματα και χωρίς δουλειά, ακριβώς τη στιγμή που ετοιμαζόμασταν να τα ζήσουμε εκείνα τα όνειρα; » 1 . Οι δραματικές αλλαγές που βιώνουμε δεν αφορούν μόνο τη πατρίδα μας, αλλά και την υπόλοιπη Ευρώπη. Είναι αναγκαίο να σκεφτούμε λίγο βαθύτερα για τις αλλαγές που συντελούνται γύρω μας τα τελευταία χρόνια.                                                                                                                                    
  • Ερώτηση: Αυτό που αναφέρει ο συνομήλικος σου πενηντάχρονος συγγραφέας δείχνει ότι συμβαίνουν πολύ μεγάλες αλλαγές γύρω μας;                                                                                                                                      
  • Απάντηση: Αλλαγές που οι άνθρωποι της ηλικίας μου δεν μπορούσαν να διανοηθούν. Κανείς δεν φαντάζονταν πως η Κομμουνιστική Κίνα, που λίγα χρόνια νωρίτερα, εφάρμοζε ακραία πειράματα κοινωνικού εξισωτισμού θα μετασχηματίζονταν σε μια δυναμική καπιταλιστική οικονομία που αποσταθεροποίησε ολόκληρο τον πλανήτη.  Σήμερα αυτό που με εντυπωσιάζει είναι η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων στις ανεπτυγμένες βιομηχανικά χώρες. Ένας Γάλλος οικονομολόγος μελέτησε εξαντλητικά τα σχετικά στοιχεία. Υπάρχουν όμως ορισμένα παραδείγματα που είναι ιδιαίτερα εύγλωττα.  Ο JohnPierpontMorgan (1837 – 1913), ιδρυτής της τράπεζας J.P.Morgan, πίστευε ότι τα ανώτατα στελέχη δεν θα έπρεπε να έχουν αποδοχές είκοσι φορές μεγαλύτερες από τον μέσο μισθό, αλλιώς θα υπονομευόνταν το ηθικό της επιχείρησης. Εάν επανερχόνταν στη ζωή με κάποιο μαγικό τρόπο, μάλλον εμβρόντητος θα μάθαινε ότι το 2007 οι αποδοχές των διοικητών των μεγαλύτερων εταιρειών στις ΗΠΑ ήταν κατά μέσο όρο 10,5 εκατ. δολάρια, ήτοι 344 φορές ο μέσος εργατικός μισθός. Θα ήταν τόσο έκπληκτος όσο και οι αναγνώστες της Liberation (23/6/2011) διαβάζοντας ότι τα αφεντικά της L ‘ Oreal και Accor είχαν ετήσιες απολαβές το 2010 ίσες αντιστοίχως με 835 και 634 κατώτατους μισθούς 2. Κατά συνέπεια δεν είναι όλοι καταδικασμένοι να ζήσουν χειρότερα. Απλώς αυτοί που απολαμβάνουν μια ανέμελη ζωή είναι όλο και λιγότεροι.
  • Ερώτηση: Όλα αυτά που μου αναφέρεις μπορούν να συσχετισθούν με την παγκόσμια κρίση που ξέσπασε το 2008 και η Ελλάδα υπήρξε το μεγαλύτερο θύμα;                                                                                             
  • Απάντηση: Αναμφίβολα η παγκόσμια οικονομική κρίση οφείλεται στην αλόγιστη επέκταση του Χρηματοπιστωτικού τομέα. Υπήρξε αλόγιστος δανεισμός, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ σε νοικοκυριά που δεν θα μπορούσαν να ξοφλήσουν ποτέ τα δάνεια τους. Η καθήλωση των εισοδημάτων που υπήρχε για πολλά χρόνια στις ΗΠΑ σε συνδυασμό με την ανάγκη ανάπτυξης της οικονομίας οδήγησε στη ραγδαία επέκταση του ιδιωτικού δανεισμού. Η οικονομία επεκτεινόνταν, αλλά αυτό δεν μπορούσε να διαρκέσει μακροχρόνια. Όταν ήλθε η κατάρρευση της πρώτης τράπεζας, η κρίση μεταδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα και ανέδειξε τον βαθμό αλληλεπίδρασης της παγκόσμιας οικονομίας. Υπήρχαν οι λεγόμενες»φούσκες» των τραπεζών που όταν έσκασαν την πλήρωσαν ολόκληρα κράτη, όπως η Ιρλανδία.  Διέσωσαν τα κράτη τις τράπεζες, ενώ όλοι αυτοί που τροφοδότησαν την κρίση συνέχιζαν να απολαμβάνουν τους υπέρογκους μισθούς για τους οποίους είχαμε μιλήσει νωρίτερα. Η εκδήλωση της κρίσης έφερε στο προσκήνιο τις ανισορροπίες του συστήματος στο οποίο ζούμε. Δεν είμαι οικονομολόγος. Ένας πολίτης που προσπαθεί να κατανοήσει αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, που δεν τον ικανοποιούν οι απλουστευτικές προσεγγίσεις στη λογική του «άσπρου-μαύρου». Η κρίση που ζούμε σε αυτή τη μικρή γωνιά της Μεσογείου είχε τρείς αλληλοεξαρτώμενες διαστάσεις. Συνδέεται με τις αλλαγές που συντελούνται στη παγκόσμια οικονομία και την ανάδειξη νέων κέντρων οικονομικής ισχύος στην Ανατολή, τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή η Ευρωπαική ενοποίηση και παράλληλα τα ιδιαίτερα προβλήματα της Ελληνικής οικονομίας. Όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους.
  • Χάρηκα για την συζήτηση και πιστεύω ότι αξίζει να την συνεχίσουμε.      

1.      Εντοάρντο Νέζι, Οι δικοί μου άνθρωποι, Καστανιώτης, Αθήνα 2012,140     

2.      Π.Αναγνωστόπουλος, Επιστροφή στην Μπελ Εποκ, Το νέο χάσμα εισοδημάτων και κεφαλαίου,ThebooksJournal ,τ.40,Φεβ 2014.

                                                                                                                                                                                                                                                                            

Σχόλια